NewRealityProof: De Zwaan en de Struisvogel

Geschreven door: Meino Zandwijk

Met verwondering  volg ik de laatste weken de rol van de vakbonden, in het bijzonder in haar houding met betrekking tot onze ‘Nationale Trots’, de KLM.

Allereerst heb ik sterke twijfel of de steunoperaties van luchtvaartmaatschappijen überhaupt wenselijk zijn en zo, ja toereikend. Voorlopig verwacht ik dat vliegen zowel zakelijk als privé niet meer op het oude niveau gaat terugkomen.

De overheid heeft in deze een keuze gemaakt om, onder voorwaarden, aan KLM steun te verstrekken. Verbazingwekkend was de reactie van de bonden: ‘onacceptabel’, ‘de overheid moet zich niet bemoeien met arbeidsafspraken’. Kort daarna spraken de bonden zich ook uit tegen het besluit van KLM om de geplande loonsverhoging uit te stellen wegens bedrijfseconomische redenen.

Successen uit het verleden

De vakbonden hebben in het verleden, zeker bij KLM, heel veel succes gehad met als gevolg een riant salarisbouwwerk, dito secundaire en tertiaire arbeidsvoorwaarden. Piloten die 1,5 keer het salaris van de MP (Meester Piloot/Minister President) verdienen in slechts een gedeelte van de werktijd. Stewardessen die hun neus zullen optrekken voor de honorering van de  mensen in de vitale sectoren. Mede hierdoor is de weerbaarheid van KLM (en andere luchtvaartmaatschappijen) kwetsbaar.

Vakbonden, zeker ook voor specifieke doelgroepen, lijken blind voor het feit dat met het personeel van KLM, slechts een paar procent van haar leden wordt gerepresenteerd (en dus nog minder van alle anderen in de arbeidsmarkt). De huidige reacties van de bonden zullen dus heel veel anderen, ook leden van de vakbonden, verbazen. Uiteraard schaadt dit het imago van de bonden.

De vakbonden worstelen al enkele decennia met haar rol in toekomst. Teruglopende ledenaantallen, vergrijzende doelgroepen, geringe interactie met jongeren en onvoldoende affiniteit met de ontwikkelingen in de (internationale) arbeidsmarkt.

Struisvogeltactiek

Een recente actie van FNV bestuurder ‘Rooie’ Roel Berghuis  roept ook weer beelden op uit de vorige eeuw, de dokwerker en stakingen. In deze gaat dan ook de metafoor van struisvogel op.

Als je op internet zoekt, zie je dat al vanaf de 80-er jaren analyses, suggesties, adviezen zijn met betrekking tot de toekomst van de vakbonden; de slimme vakbond. Behalve wat additionele diensten en services is veel nogal altijd gericht op behoud (vastigheid en status quo) en inkomen.

De digitalisering, de consequenties van de coronacrisis eventuele geopolitieke ontwikkelingen zullen effect hebben op onze toekomstige samenleving en op de toekomst van het werk. De deel- en platformeconomie laat zich echt niet remmen. Evenals de behoefte van werkenden om buiten dienstverband actief te zijn. Ketens zullen anders worden ingericht. Beroepen zullen vervallen of sterk veranderen. Dynamiek en flexibiliteit zullen de arbeidsmarkt blijven domineren.  Willen vakbonden relevant blijven, dan is de tijd aangebroken om wakker te worden, deze feiten onder ogen te zien en daarop in te gaan spelen.

Natuurlijk, het coronavirus en de daarop getroffen maatregelen was in zekere zin de Zwarte Zwaan (Taleb, 2007) van deze periode. De nieuwe werkelijkheid zal ook voor de bonden een grote uitdaging zijn. Nieuwe Zwarte Zwanen zullen er altijd weer komen. Struisvogeltactiek zal dan geen soelaas bieden. De progressieve beweging zal daadwerkelijk weer progressief, dus toekomstgericht, moeten gaan denken.

De grote vraag is of de vakbonden bereid zijn om deze richting op te kantelen? Scenario’s voor een future-proof vakbond zijn er genoeg. Maar is de huidige generatie bestuurders en leden bereid om deze ook te omarmen? Wanneer wordt de pijn van irrelevantie groter dan het plezier van successen uit het verleden?

Meino Zandwijk is ondernemer in de nieuwe economie en een van de oprichters van NewRealityProof.